GOTS – Tiêu chuẩn dệt may hữu cơ toàn cầu hướng đến sản xuất xanh và bền vững

Ngày càng nhiều người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường và sức khỏe. Tiêu chuẩn GOTS (Global Organic Textile Standard) là chứng nhận quốc tế hàng đầu dành cho ngành dệt may hữu cơ. GOTS đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt trong toàn bộ chuỗi cung ứng – từ nguyên liệu, sản xuất đến đóng gói – nhằm đảm bảo sản phẩm dệt may không chỉ an toàn mà còn có trách nhiệm với xã hội và môi trường.

GOTS là gì? 

GOTS (Global Organic Textile Standard) được định nghĩa là tiêu chuẩn xử lý dệt may hàng đầu thế giới dành cho xơ hữu cơ. Định nghĩa này chứa đựng một sự khác biệt quan trọng. GOTS không chỉ đơn thuần là một tiêu chuẩn xác nhận hàm lượng hữu cơ của nguyên liệu thô – một vai trò thường do các tiêu chuẩn như OCS (Organic Content Standard) đảm nhiệm. Thay vào đó, giá trị cốt lõi của GOTS nằm ở việc kiểm soát toàn diện quá trình sản xuất diễn ra sau khi thu hoạch xơ.   

Tiêu chuẩn GOTS

Tiêu chuẩn này được thiết kế để giải quyết một nghịch lý lớn của ngành thời trang bền vững: một sản phẩm có thể được làm từ bông hữu cơ 100% nhưng lại trải qua các công đoạn xử lý ướt (như nhuộm và hoàn tất) sử dụng hóa chất độc hại, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. GOTS ngăn chặn điều này bằng cách tích hợp các tiêu chí nghiêm ngặt về môi trường, nhân quyền và xã hội vào cùng một hệ thống. Nó đảm bảo rằng tính “hữu cơ” được duy trì từ nông trại đến thành phẩm, đặc biệt tập trung vào các công đoạn “bẩn” nhất của ngành dệt, bao gồm cả việc bắt buộc phải có nhà máy xử lý nước thải chức năng cho bất kỳ đơn vị xử lý ướt nào.   

Để đạt được chứng nhận, GOTS yêu cầu một sản phẩm dệt phải chứa tối thiểu 70% xơ hữu cơ được chứng nhận. Tuy nhiên, yêu cầu về xơ chỉ là một trong bốn trụ cột mà GOTS giám sát. Một sản phẩm GOTS là sự hội tụ của:

4 trụ cột mà GOTS giám sát

• Xơ hữu cơ: Phải đáp ứng tỷ lệ phần trăm tối thiểu.

• Tiêu chí môi trường: Bao gồm các hạn chế nghiêm ngặt đối với hóa chất đầu vào (thuốc nhuộm, chất phụ trợ), quản lý nước thải và tiêu thụ năng lượng.   

• Tiêu chí xã hội và nhân quyền: Dựa trên các công ước cốt lõi của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), GOTS cấm lao động trẻ em và lao động cưỡng bức, đồng thời yêu cầu điều kiện làm việc an toàn, bình đẳng giới và trả lương đủ sống.   

• Tiêu chí chất lượng kỹ thuật và ảnh hưởng độc hại cho con người: Đảm bảo sản phẩm cuối cùng an toàn cho người sử dụng và có độ bền cần thiết, an toàn khi sử dụng.   

Sự tích hợp toàn diện này là điều khiến GOTS trở nên mạnh mẽ. Nó cung cấp một hệ thống đánh giá duy nhất cho các khía cạnh Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) của chuỗi cung ứng dệt may.

Dựa trên hàm lượng xơ hữu cơ, GOTS quy định hai cấp độ dán nhãn rõ ràng :   

• Cấp 1: “Organic” (Hữu cơ): Yêu cầu sản phẩm chứa tối thiểu 95% xơ hữu cơ được chứng nhận và tối đa 5% xơ tự nhiên hoặc tổng hợp không hữu cơ.
• Cấp 2: “Made with x% organic” (Được làm bằng x% hữu cơ): Yêu cầu sản phẩm chứa tối thiểu 70% xơ hữu cơ được chứng nhận.

Tầm quan trọng của GOTS đối với doanh nghiệp

Theo Báo cáo Thường niên 2024 do tổ chức Global Standard công bố, GOTS tiếp tục quỹ đạo tăng trưởng vững chắc. Tính đến năm 2024, đã có 15.441 cơ sở được chứng nhận GOTS trên toàn cầu. Con số này thể hiện mức tăng 5.2% so với 14.676 cơ sở được báo cáo vào năm 2023.

Hệ sinh thái GOTS hiện có mặt tại 87 quốc gia, được giám sát bởi 26 tổ chức chứng nhận độc lập đã được GOTS phê duyệt.

Dưới đây là Bảng 3.1, tóm tắt các số liệu thống kê quan trọng về phạm vi và sự tăng trưởng của GOTS:

Bảng 3.1: Thống kê Tăng trưởng và Phạm vi Toàn cầu của GOTS (2023-2024)

Đối tượng Bắt buộc trong Chuỗi cung ứng

GOTS áp dụng cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Chứng nhận GOTS được phân chia theo các phạm vi (Scope) cụ thể cho từng loại hình doanh nghiệp:

• Scope 1: Chứng nhận các hoạt động chế biến cơ khí (ví dụ: kéo sợi, dệt).
• Scope 2: Chứng nhận các hoạt động xử lý ướt và hoàn tất (ví dụ: nhuộm, in).
• Scope 3: Chứng nhận các hoạt động thương mại và sản phẩm liên quan (ví dụ: nhà nhập khẩu, nhà phân phối).
• Scope 4: Phê duyệt các chất phụ trợ dệt may (hóa chất đầu vào).

Điều này có nghĩa là, chứng nhận GOTS không chỉ dành cho nhà sản xuất quần áo thành phẩm. Một thương hiệu thời trang không thể chỉ mua vải thông thường, may thành áo rồi xin chứng nhận GOTS. Để sản phẩm cuối cùng được dán nhãn, mọi đơn vị tham gia vào việc tạo ra sản phẩm – từ nhà máy kéo sợi, nhà máy dệt, nhà máy nhuộm, nhà máy may và thậm chí cả nhà kinh doanh đều phải được chứng nhận GOTS một cách độc lập.   

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, dù chỉ hoạt động ở một công đoạn duy nhất (như kéo sợi hoặc nhuộm), họ đều là đối tượng áp dụng bắt buộc nếu muốn tham gia vào chuỗi cung ứng GOTS và phục vụ các khách hàng yêu cầu tiêu chuẩn này.

Lợi ích khi doanh nghiệp áp dụng

Việc theo đuổi chứng nhận GOTS đòi hỏi sự đầu tư về thời gian và nguồn lực, nhưng mang lại những lợi ích chiến lược vượt xa chi phí ban đầu. Các lợi ích này có thể được phân loại thành ba nhóm chính: Hoạt động nội bộ, quản lý rủi ro và chiến lược thị trường.

Lợi ích khi doanh nghiệp áp dụng GOTS

Lợi ích về hoạt động và hiệu quả (Bên trong doanh nghiệp)

Trái ngược với quan niệm GOTS chỉ làm tăng chi phí, việc tuân thủ các tiêu chí nghiêm ngặt của nó trên thực tế có thể tạo ra hiệu quả và giảm chi phí hoạt động dài hạn.

• Hiệu quả sinh thái: Việc quản lý chặt chẽ nước, năng lượng và hóa chất theo yêu cầu giúp giảm lãng phí và tiết kiệm chi phí vận hành.
• Hiệu quả xã hội: Đảm bảo điều kiện làm việc an toàn và công bằng giúp tăng năng suất và sự gắn kết của công nhân, giảm tỷ lệ nghỉ việc.

Lợi ích về tài chính và quản lý rủi ro

Ở cấp độ chiến lược, GOTS là một “công cụ quản lý rủi ro toàn diện” cho chuỗi cung ứng.   

• Dịch chuyển gánh nặng xác minh: Các thương hiệu không cần tốn chi phí kiểm toán nhà cung cấp. Thay vào đó, GOTS (bên thứ ba) thực hiện việc xác minh này, giúp nhà cung cấp chỉ cần một chứng nhận duy nhất.
• Tín hiệu B2B: Đạt GOTS là một tín hiệu B2B mạnh mẽ về sự tin cậy, giảm ma sát thương mại và chứng tỏ sự sẵn sàng tuân thủ các quy định ngày càng nghiêm ngặt.

Lợi ích về chiến lược và thị trường (Bên ngoài doanh nghiệp)

Chứng nhận GOTS là một công cụ tiếp thị và định vị chiến lược mạnh mẽ, tác động đến cả quan hệ B2B và B2C.

• Sự tín nhiệm: Cung cấp sự xác minh độc lập, đáng tin cậy cho người tiêu dùng, thay thế cho các “tự tuyên bố” không được kiểm chứng.
• Khác biệt hóa: Tạo giá trị gia tăng rõ rệt so với sản phẩm thông thường, giúp thu hút phân khúc khách hàng sẵn sàng chi trả cao hơn.
• Thâm nhập thị trường mới: Chứng nhận được công nhận toàn cầu, mở đường vào các thị trường mới và khắt khe, ví dụ như thị trường mua sắm công ở châu Âu.

KẾT LUẬN

GOTS không chỉ là chứng nhận cho sản phẩm hữu cơ, mà còn là cam kết toàn diện về môi trường, xã hội và đạo đức trong sản xuất dệt may. Việc đạt chuẩn GOTS giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao uy tín, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế và hướng đến mô hình phát triển bền vững – nơi lợi ích kinh tế đi đôi với trách nhiệm với con người và hành tinh.