OCOP – Thúc đẩy giá trị sản phẩm địa phương và mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Việt

Phát triển sản phẩm theo chuẩn OCOP (mỗi xã một sản phẩm) là nhiệm vụ quan trọng của Việt Nam nhằm phát huy tiềm năng của các sản phẩm địa phương, góp phần nâng cao đời sống cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế. Thông qua OCOP, các doanh nghiệp và người dân địa phương có cơ hội phát huy tối đa giá trị của các sản phẩm đặc trưng từng vùng miền, hướng tới xây dựng thương hiệu bền vững và nâng cao vị thế trên thị trường trong và ngoài nước.

OCOP là gì ? Mục đích của OCOP?

OCOP có tên gọi khác là mỗi xã một sản phẩm (One commune one product) là chương trình quốc gia được Chính phủ khởi xướng thông qua Quyết định 919/QĐ-Ttg năm 2018 nhằm phát huy các giá trị nội tại của sản phẩm địa phương, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng. Chương trình này không chỉ tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm đạt OCOP qua các tiêu chuẩn kỹ thuật, mà còn hướng tới việc khai thác các đặc trưng văn hóa, truyền thống của từng vùng miền để tạo điểm nhấn riêng biệt, xác định rõ ràng đặc sản của từng địa phương. Mục đích chính của OCOP là thúc đẩy phát triển các sản phẩm địa phương có tiềm năng, nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

OCOP đòi hỏi mỗi xã phải xây dựng được một mỗi xã một sản phẩm mang đặc trưng nổi bật của địa phương đó, từ đó tạo lập chuỗi giá trị và nâng cao khả năng cạnh tranh trong thị trường nội địa lẫn xuất khẩu. Khi sản phẩm đạt OCOP, nó thể hiện sự kiểm soát chặt chẽ về tiêu chuẩn chất lượng, phù hợp với xu hướng tiêu dùng ngày càng khắt khe của khách hàng, qua đó góp phần nâng tầm nền nông nghiệp và thủ công mỹ nghệ truyền thống của đất nước.

Tầm quan trọng của OCOP với doanh nghiệp 

Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh khốc liệt, OCOP đóng vai trò thiết yếu trong việc nâng cao năng lực sản xuất và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm địa phương. OCOP đánh dấu sự chuyển đổi trong chính sách phát triển nông thôn, từ hỗ trợ đầu tư hạ tầng sang thúc đẩy kinh tế nội sinh. Chương trình OCOP giai đoạn 2021-2025 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 919/QĐ-TTg ngày 01/8/2022.3 Quyết định này tiếp tục hoàn thiện định hướng tổng thể, đưa OCOP trở thành trụ cột quan trọng trong tái cơ cấu kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Để đạt được các tiêu chuẩn của chương trình, các doanh nghiệp không chỉ cần tuân thủ quy định khắt khe về chất lượng, mẫu mã, bao bì mà còn cần đầu tư vào công nghệ, Marketing và phát triển nguồn nhân lực. Đây là các yếu tố quan trọng giúp duy trì uy tín, tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường trong và ngoài nước. Do đó, sản phẩm đạt OCOP có thể dễ dàng tiếp cận các thị trường cao cấp, nâng cao vị thế cạnh tranh của các đơn vị tham gia chương trình, đồng thời góp phần nâng cao giá trị cộng đồng. OCOP còn  là một nền tảng quan trọng giúp lan tỏa giá trị văn hóa và bản sắc vùng miền Việt Nam. Không chỉ tập trung vào nông sản, OCOP thúc đẩy nhóm sản phẩm thủ công mỹ nghệ và dịch vụ du lịch. Mục tiêu đến năm 2025 là có ít nhất 50% làng nghề truyền thống có sản phẩm OCOP, góp phần bảo tồn và phát triển các làng nghề này một cách bền vững.

Phạm vi áp dụng OCOP

Chương trình OCOP được thiết kế để phát huy tối đa khả năng tổ chức sản xuất chuyên nghiệp và thương mại hóa sản phẩm. Do đó, đối tượng chủ thể tham gia được xác định rõ ràng, tập trung vào các đơn vị có tư cách pháp nhân hoặc đăng ký kinh doanh, có khả năng quản lý và mở rộng quy mô sản xuất bao gồm: 

  • Hợp tác xã (HTX).
  • Tổ hợp tác.
  • Doanh nghiệp địa phương nhỏ và vừa (SME).
  • Trang trại và hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh.
  • Doanh nghiệp dịch vụ du lịch.

Theo Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP được ban hành theo Quyết định 148/QĐ-TTg ngày 24/2/2023, các sản phẩm tham gia chương trình được phân loại thành 06 nhóm ngành hàng chính:

  • Thực phẩm: Bao gồm các sản phẩm chế biến sâu hoặc tươi sống.
  • Đồ uống: Bao gồm các loại đồ uống có nguồn gốc nông sản, dược liệu.
  • Dược liệu và sản phẩm từ dược liệu: Nhóm này rất đa dạng, bao gồm thực phẩm chức năng, chế phẩm thuốc đông y/tây y, mỹ phẩm từ dược liệu, trang thiết bị, dụng cụ y tế, và các thảo dược khác.5
  • Hàng thủ công mỹ nghệ: Các sản phẩm tinh xảo, mang giá trị văn hóa, thường gắn liền với các làng nghề truyền thống.
  • Sinh vật cảnh: Bao gồm các loại cây cảnh, vật nuôi cảnh có giá trị kinh tế cao và mang tính đặc trưng địa phương.
    Dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch: Nhóm này hướng đến việc phát triển kinh tế thông qua khai thác cảnh quan, văn hóa và dịch vụ lưu trú tại nông thôn.

Lợi ích khi tham gia và tuân thủ OCOP

OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) mang lại nhiều lợi ích toàn diện cho doanh nghiệp, người dân và phát triển kinh tế đất nước, cụ thể:

  • Đối với doanh nghiệp :
    • Nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm: OCOP thúc đẩy chủ thể sản xuất đầu tư, cải tiến công nghệ và quy trình để đáp ứng các tiêu chí khắt khe (từ nguyên liệu, sản xuất đến đóng gói). Đặc biệt, các sản phẩm đạt OCOP thường phải có các chứng nhận quan trọng như VietGAP, ISO, HACCP, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm.  
    • Xây dựng thương hiệu: OCOP là sự công nhận chính thức của Nhà nước về chất lượng và giá trị sản phẩm, giúp sản phẩm dễ dàng nhận được sự tin tưởng và ủng hộ của người tiêu dùng. 
    • Mở rộng thị trường: Sản phẩm được hỗ trợ quảng bá, giới thiệu rộng rãi qua các hội chợ, sự kiện OCOP cấp tỉnh, quốc gia, và kênh bán hàng hiện đại (siêu thị, sàn thương mại điện tử), từ đó tạo cơ hội vươn ra thị trường quốc tế và tiếp cận các thị trường khó tính.
    • Nâng cao năng lực quản lý: Chủ thể OCOP được tham gia các khóa đào tạo, tập huấn về kỹ thuật sản xuất, quản lý kinh doanh, marketing và phát triển chuỗi cung ứng.  
    •  Khuyến khích đổi mới Sáng tạo: OCOP là động lực để tổ chức sản xuất, kinh doanh hiệu quả hơn, chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp lạc hậu sang kinh tế thị trường.
  • Đối với cộng đồng và kinh tế địa phương:
    • Phát triển kinh tế bền vững: OCOP thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng gia tăng giá trị, gắn nông nghiệp với dịch vụ và du lịch; khai thác và phát huy tiềm năng, lợi thế về nguyên liệu, văn hóa truyền thống của từng địa phương.
    • Tạo việc làm và cải thiện thu nhập: OCOP tạo ra nhiều việc làm ổn định tại chỗ cho người dân nông thôn, góp phần giảm di cư, nâng cao mức sống và thu nhập cho người dân khu vực nông thôn.
    • Bảo tồn và Ttôn vinh văn hóa: Sản phẩm OCOP trở thành “đại sứ” chuyển tải những câu chuyện nhân văn, đặc trưng của vùng miền. Từ đó, góp phần bảo tồn và phát huy các làng nghề, ngành nghề, và giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

Tổng kết

OCOP không chỉ là một tiêu chuẩn mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm, nâng cao thu nhập cho người dân, và góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng nông thôn mới bền vững và hiện đại. Việc nâng cao nhận thức, phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng chính là chìa khóa để biến chương trình OCOP trở thành một thành công lớn, góp phần xây dựng nền công nghiệp nội địa mạnh mẽ, vươn xa trên thị trường quốc tế.